چهار پاره یا چار پاره : ( Bukshot) قالب شعری است متشکل از چهار مصرع  که در مورد خاصی سروده می شود و بیشتر موضوع آن  حکایت و داستان کوتاه اجتماعی و سیاسی و ...  و تعداد چهار مصرع بنا به سلیقه و مهارت شاعر تغییر می کند . جایگاه قافیه معمولا در مصراعهای زوج است و شاعران در هم قافیه کردن مصرعهای اول و سوم مختارند . این قالب شعری از ابتکارات شاعران معاصر است .

 

حاجب : در لغت به معنی دربان و پرده دار Porter) ) و در علم قافیه به کلمه ای گویند که قبل از قافیه بیاید و تکرار شود و به یک معنی باشد .

مانند:  هر چند رسد هر نفس از یار غمی

                                             باید نشود رنجه دل از یار غمی

  یا :  ای شاه زمین بر آسمان داری تخت 

                              سست است عدو تا تو کمان داری سخت

 

حرف روی : آخرین حرف اصلی  قافیه را روی گویند . مانند (را ءما قبل فتحه) در کلمه قمر و شکر در مثال زیر :

   رخ تو رونق قمر دارد                  دم تو لذت شکر دارد

    یا(میم ماقبل فتحه )در بیت  :

    نشسته بود ابراهیم ادهم

                                    پس و پیشش غلامان دست بر هم       

حسن ابتدا ــــــ حسن مطلع

حسن اختراع :  آن است که شاعر برای اولین بار مضمون و معنی بدیع و تازه آورد که قبل از او کسی نگفته باشد .

مانند این بیت از عنصری :

  تیر گویی مگر ز انگشت عزراییل کرد 

                                 تیر او را کش اجل ها بر سر پیکان بود

 یا از مسعود سعد :

     مشک تو بجوشید به تاز آتش رویت   

                                یک قطره چکید از وی و شد نادره خالی

 

حسن تخلص : آن است که شاعر با واژگانی مناسب و معنایی تازه از قسمت تشبیب یا تغزل قصیده به قسمت مدح یا تنه اصلی وارد شود .

 مانند بیت زیر از کمال اسماعیل :

زبان سوسن از تشنگی فتاده برون 

                                   چو نوک خنجر دارای بی نظیر و همال

یااز  ظهیر:مکن دیگر مدد زلف کافرت که قویست  

                                         به عهد شاه جهان بازوی مسلمانی

 

حسن تعلیل : این آرایه از جمله صنایع هنری در ادب فارسی محسوب می شود و چنان است که شاعر بر ادعای خود دلیلی هنری و ادبی می آورد نه دلیل علمی و حقیقی  اما چنان با هنرمندی آن دلیل را بیان می کند که از رنگ هنری و خلاقه در کلام نمی شود چشم پوشید .

مانند : به سرو گفت یکی : میوه ای نمی آری

                                          جواب داد : که آزادگان تهی دستند

 یا : زبهر آنکه کند ابر گریه بی سببی

                                              همی بخندد برابر لاله در کهسار

و : تا چشم تو ریخت خون عشاق       زلف تو گرفت رنگ ماتم  

 

حسن  طلب :  آن است که شاعربا حفظ احترام و رعایت حرمت خود و ممدوح خواسته  و مقصود مادی یا معنوی را در بیت یا ابیاتی اظهار کند .

مانند : ادب مگیر و فصاحت مگیر شعر مگیر

                                             غریبم و شاه جهان غریب نواز ؟

 یا : رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید                                                                             

                              وظیفه گر برسد مصرفش گل است و نبیذ

حسن مطلع : آن است که شاعر بیت اول شعرش را در نهایت ظرافت و زیبایی هنری بیان کند به طوری که شنونده رغبت به شنیدن بقیه ابیات از خود نشان دهد .

مانند : تو از هر در که باز آیی به این خوبی رعنایی    

                           دری باشد که از رحمت به روی خلق بگشایی

یا : دوش در حلقه ی ما قصه ی گیسوی تو بود

                                تا دل شب سخن از سلسله موی تو بود

 

حسن مقطع :   یعنی شاعر کلام خود را با بیتی زیبا و جذاب به پایان ببرد .

مانند : ابیات پایانی غزل های حافظ و مولوی