آهو´ر

توشیع : در لغت پیچیدن پنبه زده شده است ودر بدیع آن است که؛ شاعر نخست دو موضوع را مطرح می کند سپس به شرح و تفسیر آن مطلب می پردازد .

مانند :

گفتم : مرا دو بوسه فروش و بها مخواه 

                                گفتا : یکی به جان بخری و یکی به تن

    گفتم : دوگونه طوق بهر گردن افکنند   

                                گفتا :   یکی  ز  شکر فکند و یکی زمن

یا :آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است

                                     با دوستان مروت با دشمنان مدارا

تولید : ( Production=)آن است که شاعر مقداری از الفاظ شعر شاعر دیگر را در بیت بیاورد و معنی نویی تولید کند . این مورد از موارد سرقت ادبی محسوب نمی شود .

سعدی :

 چند نصیحتم کنی کز پی نیکوان مرو

                   چون نروم که بی خودم شوق همی برد کشان

و تولید کمال خجندی از بیت فوق :

من نه به اختیار خود می روم از قفای تو

                  کان دو کمند عنبرین می کشدم کشان کشان

جزالت : در اصل به معنی استحکام (Coherence)واستواري و زفت و مالامال باشد و در اصطلاح آن است که الفاظ سخن قوی و پر مغز باشد و سخنی را که دارای این صفت باشد جزیل گویند ‌‍‍ . ( فنون بلاغت و صناعات ادبی، ص 406)

جمع : در بدیع آن است که در بیتی  چند صفت یا حکم و یا معنی را دریک چیز یا یک  شخص جمع کنند .

مانند :

 ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند

                                 تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری

یا:

    مردمان جمله بخفتند و شب از نیمه گذشت

                    وآن که در خواب  نشد چشم من و پروین است

یا آیه شریفه : المال و البنون زینته الحیاه الدنیا

جمع و تفریق و تقسیم : در این آرایه شاعر به ترتیب مراحل سه گانه را در بیت یا ابیاتی اعمال می کند .

مانند :

 مجلس دو آتش داده بر این از حجر آن از شجر

                            این کرده منقل را مقر وآن جام را جا داشته

یا رباعی امیر معزی :

    چشم من و چشم آن بت تنگ دهان

                                           در بیع و شرا شدند و در سود و زیان

    کردند  یکی بیع زما    هر دو نهان :

                                     آن آب بدین سپرد و ،و این خواب بدان

جمع و تفریق : آن است که شاعر و متکلم چند مورد را در صفتی یا حکمی جمع کند سپس بین آنها جدایی و فرق نهد و آشکار کند که بین آن دو چیز فرق و جدایی در کجاست .

مانند : زخم فرهاد ومن از یک تیشه بود

                                       او به سر زد من به پای خویشتن

   یا : من و تو هردو مایلیم ای شیخ   

                                         تو به محراب و من به ابروی یار

   و : من و زلفین او  نگو  نسا ریم

                                         لیک او بر گل است و من بر خار   

جمع و تقسیم : یعنی چند چیز را در صفتی یا حالتی جمع کنند سپس آن صفات را بین چیزها قسمت کنند یا بر عکس اول قسمت کنند و سپس جمع نمایند .

نمونه ها :

 مگر مشاطه بستان شدند باد و سحاب 

                             که این ببستش پیرایه و آن گشاد نقاب

 بی تو چو شمع کرده ام گریه و خنده کار خود 

                           خنده به روز دل کنم گریه به روز گار خود

بلبل از شوق گل و پروانه از سودای شمع 

                          هر کسی سوزد به نوعی در غم جانانه ای

جناس Pun ply on words – Paronomasia) ) و انواع آن :  جناس یکی از آرایه های مهم در بخش صنعت لفظی است و در ایجاد موسیقی کلام تاثیر بسزایی دارد . جناس در یک عبارت یا بیت به کلماتی اطلاق می شود  ؛  که از لحاظ تلفظ و نوشتاری نزدیک یا شبیه هم هستند    اما از لحاظ معنا یی با هم متفاوتند . مانند دو کلمه روان (روح ) و روان (جاری ) .