آرایه ادبی
مراجعه : این آرایه چنان است که شاعر مناظره بین خود و دیگری یا مناظره بین دیگران را در قالب حکایتی خواندنی بیاورد .
مانند : شبلی از پیر روزگار جنید کرد نیکو سئوالی از پی صید
گفت : پیرا نهاد جمله علوم مر مرا کن در این زمان معلوم
گفت : بر گیر خواجه زودقلم تا بگویم تو را زسر قد م...
مراعات نظیر : این آرایه به نام های تناسب ، مواخات ، توفیق ، تلفیق و ائتلاف در کتب بدیع آمده است و عبارت است از آوردن کلمات و واژه هایی که از نظر جنس یا نوع و یا صفاتی با همدیگر متناسب و مشترک باشند. مانند بیت زیر که چند نوع گل در آن ذکر شده که از نظر جنس مشترک هستند :
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد
چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
یا : دلم از مدرسه و صحبت شیخ است ملول
ای خوشا دامن صحرا و گریبان چاکی
یا : بیستون کندن فرهاد نه کاری است شگفت
شور شیرین به سر هر که فتد کوهکن است
مرثیه و مرثیه سرایی : Elegy)) در اصطلاح شعری است که معنی آن مشتمل بر اظهار تاسف و تحسر و مویه بخاطر فوت و از دست رفتن شخصی از نزدیکان یا افاضل معاصر شاعر یا خویشانش ... باشد . مرثیه سرایی Lamentation از دیر باز در ادب فارسی مرسوم بوده است . خاقانی ، رودکی و فردوسی ... در مرثیه سرایی معروف هستند .
مزاوجه : در بدیع عبارت از کلام منظوم یا منثوری است که ترتیب حصول معنی بر شرط و جزا باشد .
مانند :
گر از رخ پرده بر داری که چون من نیست زیبایی
من از جان دست بردارم که چون من نیست شیدایی
یا : زچشم ار فتنه سازی تا بر آری سر به خونریزی
زنم بر عالم آتش تا بر آرم سر به رسوایی
مزدوج : Coupled) ) در لغت جفت گردانیده شده و در اصطلاح آن است شاعر در بیت کلماتی پشت سرهم و متوالی بیاورد که در وزن و حرف روی ( سجع متوازی ) یکسان باشند . این آرایه را تضمین مزدوج یا اعنات القرینه نیز گفته اند .
مانند : باغ و راغ از لاله و گل رشک فردوس برین
وز سمن صحن چمن چون جلوگاه حور عین
یا : به جفایی و قفایی نرود عاشق صادق
مژه بر هم نزند گر بزنی تیر و سنانش
و :
کسی که دل به تمنای مهر و چهر تو دارد
به مهر و چهر تو از خاک تیره سر بدر آرد
گر به کاشانه ی رندان قدمی خواهی زد